/images/Login/login_left5.png
نام کاربری   کلمۀ رمز              
/images/Login/login_right5.png
‮گرافیک کم‮
  
Back

عنکبوت

مریم دانشور

 

 

آیا تا به حال عنکبوتی را در حال تنیدن تار دیده‌اید؟ عنکبوت و تارش یکی از حیرت‌انگیزترین شگفتی‌های خلقت است و همواره دانشمندان و محققین را انگشت‌ به دهان گذاشته است. چندی پیش در وب‌سایتی می‌خواندم که محققین در تلاشند تا از تار عنکبوت نمونه‌ای تهیه کنند که بتوان از آن به‌عنوان نخ بخیه در جراحی‌های چشم، عروق یا اعصاب استفاده کرد. دانشمندان معتقدند که به‌علت نرم بودن تار عنکبوت (که مثل ابریشم است) و سختی آن (که چون فولاد است)، اگر راهکاری مناسب جهت رام کردن و پرورش دادن عنکبوت‌ها ارائه شود، می‌توان از این موجودات در علم پزشکی و نیز در زمینه‌های اقتصادی استفاده‌های فراوانی کرد، زیرا تار عنکبوت از ماده‌ای تشکیل شده است که به‌مراتب از ابریشم‌های معمولی بهتر است. با این حال متأسفانه استفاده تجاری از عنکبوت تاکنون غیرممکن بوده است. دلیلش هم این است که عنکبوت‌ها در مقایسه با کرم‌های ابریشم موجودات بسیار پرخاشگر و قلمروطلبی هستند و رام کردن‌شان به این آسانی‌ها نیست!

 

عنکبوت‌ها که زیرمجموعۀ خانوادۀ عنکبوتیان هستند، جزو بندپایانند. عنکبوت در همه جای این کرۀ خاکی یافت می‌شود، مگر در قطب جنوب. محققین تخمین می‌زنند که قریب به چهل هزار نوع عنکبوت در دنیا وجود داشته باشد. اکثر عنکبوت‌ها گوشتخوارند، و بر روی سنگ‌ها، درختان، گیاهان و برخی نیز در دریا زندگی می‌کنند.

تصور رایج بر این است که عنکبوت در گوشه‌ای تار می‌تند و منتظر می‌ماند تا حشراتی را که به دام می‌افتند شکار کند. اما این تنها یکی از روش‌هایی است که عنکبوت برای شکار طعمه به‌کار می‌برَد. برای مثال، رُتیل که جزو خانوادۀ عنکبوت‌هاست، خود را در سطح گِل‌ پنهان می‌کند و منتظر حشرات می‌ماند. به محض آنکه حشره‌ای نزدیک شد، به‌طرف او هجوم می‌برد و طعمه خود را شکار می‌کند. یک نوع از عنکبوت‌ها نیز تله‌ای در زیر زمین می‌سازند، داخل تله را با تار می‌پوشانند، و بیرون آن را نیز با خار و خاشاک استتار می‌کنند. سپس خود در داخل تله پنهان می‌شوند. به‌محض عبور حشره، عنکبوت از فاصلۀ نزدیک حرارت طعمه را حس می‌کند و ناگهان از تله خارج شده، طعمه خود را به دام می‌اندازد. برخی دیگر از عنکبوت‌ها، مایع چسبناکی به طرف حشرات پرتاب می‌کنند و به این ترتیب آنها را به داخل لانه‌شان می‌کِشند و می‌خورند.

عنکبوت‌ها دهان بسیار کوچکی دارند و دندان‌های نیش‌شان‌ تیز و سمی است. معدۀ عنکبوت به گونه‌ای است که تنها می‌تواند مایعات را بپذیرد. بنابراین نحوۀ تغذیۀ اکثر این موجودات به این صورت است که از غدد سمی درون دهان خود، مایعی سمی که حاوی مواد هضم‌کننده است وارد بدن طعمه می‌کنند. سپس مایعات مُغذی درون بدن طعمه را می‌مکند و پوسته خالی طعمه را رها می‌کنند.

با این که اغلب عنکبوت‌ها برای انسان خطری ندارند، اما گزیدگی برخی از گونه‌ها خطرناک است. به‌عنوان مثال سم عنکبوتی به‌نام "بیوۀ سیاه" موجب ایجاد جراحات دردناک، تشنج عضلانی و نهایتاً از کار افتادن دستگاه تنفسی و بعضاً مرگ انسان می‌گردد. این نوع عنکبوت معمولاً بسیار گوشه‌گیر و خجالتی است و تنها از حشراتی که با پای خودشان در تار او گیر می‌افتند تغذیه می‌کند. اما چنانچه احساس خطر کند، انسان را نیش خواهد زد.

جالب است بدانید که رُتیل که عنکبوتی چاق و پشمالو است و نسبت به سایر عنکبوت‌ها ترس بیشتری در مردم ایجاد می‌کند، در واقع برای انسان خطر چندانی ندارد. حتی در بعضی از نقاط جهان از رتیل به‌عنوان یک حیوان دست‌آموز نگهداری می‌شود.

عنکبوت‌ها هشت پا دارند و همچون دیگر بندپایان هیچ عضله‌ای در بدن خود ندارند. ضمناً آیا می‌دانستید که عنکبوت‌ها چهار چشم دارند؟ دو چشم جلویی عنکبوت که "چشمان کوچک" نامیده می‌شوند کار اصلی را انجام می‌دهند و قادرند اجسام را تشخیص دهند. اما دو چشم دیگر نیز در دو طرف بدن عنکبوت وجود دارد که فقط می‌توانند تشعشعات نور را تشخیص دهند.

عنکبوت‌ها از نظر اندازه بسیار متفاوت هستند. کوچک‌ترین عنکبوت که در جزیرۀ بونئو شناسایی شده است کمتر از ۳۷‏٪ میلی‌متر قد دارد، حال آنکه بزرگ‌ترین و قوی‌ترین گونۀ عنکبوت‌ که نوعی رتیل است، نُه سانتی‌متر قد دارد و درازای هر یک از پا‌هایش به دو و نیم سانتی‌متر می‌رسد.

در اغلب گونه‌های عنکبوت، جنس مؤنث در مقایسه با جنس نر جثۀ بزرگ‌تر و قوی‌تری دارد. متأسفانه اغلب عنکبوت‌های ماده موجودات بسیار بی‌عاطفه‌ای هستند و نسبت به جنس مذکر هیچ ترحمی ندارند! عنکبوت‌ نر در واقع در زمان جفت‌گیری خطر بسیار بزرگی را به جان می‌خرد، زیرا در اغلب موارد این احتمال وجود دارد که عنکبوت ماده بجای ابراز علاقه و جفتگیری با او، عنکبوت نر را درسته بخورد!  

اغلب عنکبوت‌ها عمر کوتاهی دارند و حداکثر دو سال بیشتر عمر نمی‌کنند. البته نوعی رتیل کشف شده است که در حدود ۲۵ سال عمر می‌کند.

 

همانطور که در ابتدای مقاله اشاره شد، عنکبوت، و مخصوصاً تار عنکبوت، از جمله عجیب‌ترین شگفتی‌های خلقت است. تحقیقات نشان می‌دهد که وزن هزاران متر ابریشم بافته شده از تار عنکبوت، چیزی کمتر از یک گرم است! جالب است بدانید که با اینکه قطر تار عنکبوت یک دهم قطر موی انسان است، اما در مقایسه با یک قطعه فولادِ هم‌وزنِ آن بسیار قوی‌تر است. تار عنکبوت مثل یک کِش است و همین خصوصیت باعث می‌شود که دوام بسیار زیادی داشته باشد و به آ‌سانی پاره نشود.

تار عنکبوت از ماده‌ای تشکیل شده است به اسم اسکلروپروتئین، که در تماس با هوا سخت می‌گردد. تارهایی که عنکبوت‌ها تولید می‌کنند بسته به انواع‌شان مختلف است. برخی از گونه‌ها هفت نوع غدۀ مختلف دارند و از هر کدام از این غده‌ها، یک نوع تار متفاوت تولید می‌کند.

شکل تارهای تنیده شده نیز بسته به نوع عنکبوت‌ها متفاوت است. بعضی عنکبوت‌ها تارهای نامنظمی می‌تنند، در حالی که در برخی دیگر از گونه‌ها تار‌های بافته شده بسیار منظم هستند.

عنکبوت‌ها از تارهای‌شان برای مصارف مختلف استفاده می‌کنند. این تارها در اغلب موارد وسیلۀ به دام انداختن طعمه است، اما بعضی از انواع عنکبوت‌ها پیله‌ای می‌سازند و تخم‌ یا اسپرم‌های خود را درون آن نگهداری می‌کنند.

جالب است بدانید که چون وزن عنکبوت نسبت به تارهایش بسیار بیشتر است، او تارهایش را با زاویه‌ای معین و حساب‌شده در منطقه خاصی می‌تند و سپس به قسمت دیگر تار می‌رود و در آنجا به تنیدن می‌پردازد تا بدین ترتیب قدرت نقاط مختلف تارها در مجاورت هوا به‌تدریج زیادتر شود. این هوشمندی عنکبوت باعث می‌شود که به هنگام تنیدن، تارهای تازه به یکباره پاره نشود و او به پایین سقوط نکند!

متأسفانه در برخی جوامع خرافات فراوانی در مورد عنکبوت وجود دارد و حتی برخی از مردم این موجود را می‌پرستند. حال آنکه با مشاهدۀ این مخلوق شگفت‌انگیزِ خدا باید زبان به ستایش خالق بزرگ و حکیمی بگشاییم که موجوداتی چون عنکبوت را چنین دقیق و حساب‌شده خلق کرد. به‌راستی که جا دارد با سرایندۀ این سرود زیبا هم‌صدا شده، بگوییم:

 

«خدایا چون با حیرت خیره شوم، بر این عالم که تو خود ساخته‌ای

                آنگه ز جان و دل می‌سرایم، چه عظیمی، چه عظیمی»

 

منابع:

سایت ویکی‌پدیا

سایت دانشنامۀ رشد


ارزیابی این مقاله ٠ from ٠ رأی .
لطفاً این مقاله را ارزیابی کنید : ١ ٢ ٣ ٤ ٥  

نظرات ارسالی در مورد مقاله



برای این مقاله پیامی ارسال نشده است .




 

مطابق قوانین بین‌المللی تمامی حقوق مربوط به وب‌سایت کلمه برای سازمان ایلام محفوظ است. © ۲۰۱۵ واژگان کلیدی | تماس با ما | شرایط سایت | نقشۀ سایت | En